الأدب القدیم دراسة في الدوافع النفسية للهجاء في شعر بشّار بن بُرد

الأدب وعلم النفس

المؤلفون

  • مجید فتوحي طالب دكتوراه فرع اللغة العربية و آدابها جامعة آزاد الإسلامية في قم

DOI:

https://doi.org/10.31185/lark.Vol4.Iss35.1050

الكلمات المفتاحية:

شعر، هجو، روانشناختی، بشّاربن برد.

الملخص

انگیزه‌های روانی یکی از مباحث نوین در نقد ادبی است که شاعر براساس دلایل متعدّد روانشناختی که ریشه در دوران کودکی و همچنین مراحل بعدی زندگی او دارد؛ اقدام به هجویه سرایی در رفتار با دیگر هم نوعان خود می‌شود. هجو از شاخه‌های ادبیات غنایی بوده و یکی از گونه‌های ادبی به شمار می‌رود؛ و در اصطلاح ادبی عبارت است از بیان کردن اوصاف ناشایست کسی به قصد تحقیر واهانت؛ خواه آن صفات واقعی باشد و خواه ادّعایی. با توجّه به اینکه بشّار بن بُرد (168- 96 هـ. ق) در بصره، نابینا از مادر به دنیاآمده و سراسر حیات خود را در زندان نابینایی سپری کرده و نتوانسته است مانند همسن و سالانش در مکتبخانه‌ها حاضر شود یا با آنها به بازی‌های کودکانه بپردازد و از سوی دیگر اصالت خانوادگی هم نداشته و خانواده او جزو موالی محسوب می‌شده است، چنین مسائلی در روانو شخصیت شاعر و سوق دادن وی به سوی هجویه سرایی تأثیر بسزایی داشته است. این تحقیق با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی، در پی تبیین و تحلیل انگیزه های ر.وحی و روانی سرودن هجویه های بشار بن برد است. بررسی علل هجویات بشار از دید روان شناسی شخصیتی افق جدیدی برای درک انگیزه‌های هجوسرایی او فرا روی خواهد گشود.  و از مهمترین نتایج تحقیق می توان به این اشاره کرد که شرایط جامعه و خانوادگی بشار، در او اختلال شخصیتی و اختلال شخصیت ضدّ اجتماعی و نوعی عقدة حقارت به وجود آورده که منجر به سرودن چنین هجویه هایی شده است.

المقاييس

يتم تحميل المقاييس...

المراجع

قرآن کریم
آذرشب، محمّدعلی، (1382ش)، تاریخ الأدب العربی فی العصرالعبّاسی، تهران: انتشارات سازمان سمت.
ابوتمام، (1987) دیوان ابوتمام، با شرح شاهین عطیه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
الاصفهانی، ابوالفرج، (1407)، الأغانی، بشرح سمیر جابر، بیروت: دارالفکر.
امین مقدّسی، ابوالحسن، (1388ش) عوامل پیدایی هجا در نزد بشّار بن برد، مجله ادب عربی دانشگاه تهران: دوره اول، شماره2، پاییز و زمستان.
برونو، فرانک،(1384ش)، فرهنگ توصیفی روانشناسی، ترجمه فرزانه طاهری ومهشید یاسایی، تهران: انتشارات ناهید، چاپ سوم.
البستانی، بطرس، (1979)، ادباء العرب فی الاعصر العباسیة، بیروت: در الجیل.
بشّار،(1991)، دیوان بشّار بن بُرد، تصحیح مهدی محمّد شمس الدّین، بیروت: دارالکتب العلمیة.
پارسا، سیّد احمد و فرشاد مرادی،(1387)، مقایسه سبکی هجویات در دو دیوان خاقانی و متنبّی، پژوهشنامه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، شماره 58.
جاحظ، عمروبن بحر،(1965) الحیوان، قاهره: چاپ عبدالسلام محمدهارون.
الحوفی، احمد محمد، (1966)، الفکاهة فی الأدب اصول‌ها و انواعها، قاهره: دار نهضة مصر، چاپ اوّل
الخوری الشرتونی، سعید، (1374)، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر.
داد، سیما، (1378)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم.
الدروبی، سامی، (بی تا)، علم النفس و الأدب، القاهرة: دارالمعارف بمصر، الطبعة الثانیة.
الذهبی، شمس الدین محمد بن أحمد، (1993)، سیر أعلام النبلاء، جلد هفتم، بیروت: مؤسسة الرسالة.
شایگان فر، حمیدرضا، (1384)، نقد ادبی، تهران: انتشارات دستان، چاپ سوم.
صرفی، محمدرضا،(1388)، ابن رومی و اموری در عرصه هجویه سرایی، نشریه ادبیات تطبیقی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال1، شماره1.
ضیف، شوقی،(1966) تاریخ الادب العربی، قاهره: دارالمعارف.
ضیف، شوقی، (1966)، العصرالعبّاسی الأول، القاهرة: دارالمعارف، الطبعة الثامنة..
عدی، ندیم، (1954)، تاریخ الأدب العربی، حلب: نشر السلیم، چاپ دوّم.
عطوان، حسین، (بی تا)، الزندقةو الشعوبیة فی العصر العباسی الاول، بیروت: دارالجیل.
عفیفی، محمد صادق،(1998)، بشار بن برد دراسة و شعره، چاپ دوّم، بیروت: دار الرائد العربی.
الفاخوری، حنّا، (1995)، الجامع فی تاریخ الأدب العربی، بیروت: دار الجیل، الطبعة الثانیة..
فروخ، عمر، (1984)، تاریخ الادب العربی، بیروت: دارالعلم للملایین.

منشور

2019-09-28

كيفية الاقتباس

فتوحي م. (2019). الأدب القدیم دراسة في الدوافع النفسية للهجاء في شعر بشّار بن بُرد: الأدب وعلم النفس. لارك, 4(35), 358-335. https://doi.org/10.31185/lark.Vol4.Iss35.1050

إصدار

القسم

لغة فارسية