الدراسة الصوتية والصرفية في اللغة التركمانية التلعفرية
DOI:
https://doi.org/10.31185/lark.4950الكلمات المفتاحية:
التركمان، اللهجة التركمانية التلعفرية، الصوتية-الصرفية، تلعفرالملخص
اللغة التركمانية العراقية، التي ينطق بها نحو 3.5 مليون شخص، تحتل مكانة بارزة ضمن التنوع اللغوي في المنطقة، وقد شهدت اهتمامًا أكاديميًا متزايدًا في السنوات الأخيرة. وتتميز هذه اللهجة بارتباطها الوثيق باللغة التركية الأذربيجانية، مما يضفي عليها أهمية لغوية وثقافية خاصة. ومع ذلك، فإن بعض اللهجات المحلية، لا سيما اللهجة التركمانية التلعفرية، تواجه خطر الاندثار بوتيرة متسارعة، مما يشكل تهديدًا لتراث لغوي عريق. لذا، أصبح من الضروري إجراء دراسات أكاديمية متخصصة تهدف إلى توثيق هذه اللهجة والحفاظ عليها، لضمان استمرارها ونقلها إلى الأجيال القادمة كجزء من الهوية الثقافية التركمانية.
تتناول هذه الدراسة الخصائص الصوتية والصرفية للهجة التركمانية التلعفرية، التي تنتمي إلى مجموعة لهجات “Y” وتتميّز بسمات لغوية فريدة. وتعتمد بشكل أساسي على النصوص التي جمعها رضا جولاق أوغلو، والتي تعدّ مصدرًا مهمًا لدراسة بنية هذه اللهجة وخصائصها اللغوية.
هدف هذه الدراسة إلى توثيق الخصائص الصوتية والصرفية للهجة التركمانية التلعفرية، وتعتمد هذه الدراسة بشكل أساسي على النصوص الواردة في كتاب “فلكلور تلعفر” للباحث رضا جولاق أوغلو، مما يمنحها قيمة علمية موثوقة.
المراجع
Al Abbas, Mohammed (2021), "Rıza Çolakoğlu’nun Telafer’den Delediği Metinlerde Geçen Halk Bilimi Ürünlerinde Şekil Bilgisi İncelenmesi", (Yüksek Lisans Tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Konya.
ABOŞ, Kahtan Ahmet (1969). Sevre’t Telafer 1920 Milâdî Ve’l Haraket’ül Vataniyet’ül Uhra V’i Mantakat’ul Cezire. El-Azhar Basım ve Yayın Matbaası, Bağdat.
BANGUOĞLU, Tahsin (2015) "Türkçenin Grameri", TDK Yayınları, 10. Baskı, Ankara.
BAREM, Ghadeer (2018), "Telafer Mikrotoponimeleri ve Dil İncelenmesi", (Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, İzmir.
BAYATİ, Noor, (2017). "Telafer Türkmen Ağzı Üzerine Bir İnceleme" (Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Ankara.
BAYATLI, H. K. (1996). "Irak Türkmrn Türkçesi": Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dili Kurumu Yayınları. Ankara.
BULUÇ, S. (2007). "Irak Türk Ağızlarının Bazı Ses Özellikleri Makaleler", Hazırlayan Zeynep Korkmaz, Türk Dili Kurumu Yayınları, Ankara.
ÇOLAKOĞLU, Rıza, (2017). "Telafer Folkloru", Kerkük Vakfı Yayınları, İstanbul.
ÇOLAKOĞLU, Rıza, (2020) "Hoyrat ve Manilerim", El-Şuruk Yayınları, Musul.
DOĞAN, Talip (2020) "Kaşkay Türkçesinde Geniş Zaman Çekiminde Gelişen Biçimler", Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Yayınları, Konya, 25-37.
EL-REŞİD, Reşid Abdülkadir(2017). "El-Veciz Viʼit Tarih Telafer". Kerkük Vakfı Yayınları, İstanbul.
EL-SEYYİD VAHAP, Muhammed Yunus El-Seyyid Abdullah (1967), "Tariḫ Telafer Ḳadimen Ve Ḥadiṣen", Birinci Cilit, Cumhuriyet Matbası Yay: Musul.
EL-TELAFERİ, Cafer (2012), Mucez Tarih Telafer,Yayınevi yok. Bağdat.
El-ʿUBİDİ, Yememe Salih İsmail, (2012) "Telafer Viʼl ʿAhd’ul Meleki 1921-1958", (Yüksek Lisans Tezi), Musul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Musul.
ERCİLASUN, A. Bican (2007) "Türk Lehçeleri Grameri", Akçağ Yayınları, Ankara.
ERKEM, S. (2009), “Umutluşluğun Karanlığında Umudun Aydınlığına Uzanan Bir Türkmen Keti Telafer", Ortadoğu Analizi, Cilt 1. Ankara.
EROĞLU, C., Babuçoğlu, M., Özdil, O. (2008), "Osmalı Vilayet Selnamelerinde Musul", Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı, 2.B, Ankara.
HÜRMÜZLÜ, Erşat (2003), "Türkmenler ve Irak", Kerkük vakfı Yayınları, İstanbul.
HÜRMÜZLÜ, Erşat (2006). "Irak’ta Türkmen Gerçeği", Kerkük Vakfı Yayınları, İstanbul
HÜRMÜZLÜ, Habib (2013), "Irak Türkmen Türkçesi Sözlüğü", Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı Yayınları, Fuzulî Matbaası, 2. B. Kerkük.
KARAAĞAÇ, Günay (2019), "Türkçenin Dil Bilgisi", Akçağ yayınları, 4. Baskı, Ankara.
KARABAŞ, Zennün (2020), "Li Sade Udebe Telafer Baka F’il Zkire", 1. Baskı, Yayınevi yok, Ankara.
SAATÇİ, Ö. (2011) "Irak Türkmenlerinin Eğitim Dili", Kardaşlık Dergisi, İstanbul, S.52.s.22-23.
SAATÇİ, Suphi (2015). "Irak Türkmen Boyları Oymaklar ve Yerleşime Bölgeleri". (2.Basım) Ötüken, İstanbul.
TİMURTAŞ, F. Kadri (2005) "Eski Türkiye Türkçesi", 3. Baskı, Akçağ yayınları, A AYYAL, Lamyaa Kadhem, L. (2024). Türkçede Gelecek Zaman ve Kur’ân-ı Kerim’deki Arapça Karşılığı Üzerine Bir İnceleme. Lark, 16(2/1), 598–617. https://doi.org/10.31185/lark.3386nkara.
İnternet Kaynakları
https://www.facebook.com/groups/184293440201352/user/100025868479912
References
Al Abbas, Mohammed (2021). A Study on the Form Analysis of Folk Science Products in the Texts Collected by Rıza Çolakoğlu from Telafer. Master’s Thesis, Necmettin Erbakan University, Graduate School of Social Sciences, Konya.
ABOŞ, Kahtan Ahmet (1969). Sevre’t Telafer 1920 Milâdî Ve’l Haraket’ül Vataniyet’ül Uhra V’i Mantakat’ul Cezire. El-Azhar Publishing, Baghdad.
BANGUOĞLU, Tahsin (2015). Grammar of Turkish, 10th Edition, Turkish Language Institution Publications, Ankara.
BAREM, Ghadeer (2018). Telafer Microtoponyms and Language Analysis (Master’s Thesis), Ege University, Faculty of Social Sciences, Izmir.
BAYATİ, Noor (2017). A Study on the Telafer Turkmen Dialect (Master’s Thesis), Gazi University, Faculty of Social Sciences, Ankara.
BAYATLI, H. K. (1996). Iraqi Turkmen Turkish, Atatürk Institute of Culture, Lan-guage, and History, Turkish Language Institution Publications, Ankara.
BULUÇ, S. (2007). Some Phonetic Features of Iraqi Turkish Dialects, compiled by Zeynep Korkmaz, Turkish Language Institution Publications, Ankara.
ÇOLAKOĞLU, Rıza (2017). Telafer Folklore, Kirkuk Foundation Publications, Istanbul.
ÇOLAKOĞLU, Rıza (2020). Hoyrat and My Manis, El-Şuruk Publications, Mosul.
DOĞAN, Talip (2020). “Developed Forms in the Present Tense Conjugation in Qashqai Turkish,” Selçuk University Journal of Turkish Studies, Konya, pp. 25–37.
EL-REŞİD, Reşid Abdülkadir (2017). El-Veciz Viʼit Tarih Telafer, Kirkuk Foundation Publications, Istanbul.
EL-SEYYİD VAHAP, Muhammed Yunus El-Seyyid Abdullah (1967). History of Tela-fer, Past and Present, Volume 1, Cumhuriyet Printing House, Mosul.
EL-TELAFERİ, Cafer (2012). Concise History of Telafer, No Publisher, Baghdad.
El-ʿUBİDİ, Yememe Salih İsmail (2012). Telafer and the Monarchy Period 1921–1958 (Master’s Thesis), Mosul University, Faculty of Literature, Department of History, Mo-sul.
ERCİLASUN, A. Bican (2007). Grammar of Turkish Dialects, Akçağ Publications, An-kara.
ERKEM, S. (2009). “A Turkmen Village of Telafer from the Darkness of Hope to the Light of Hope,” Ortadoğu Analizi, Vol. 1, Ankara.
EROĞLU, C., Babuçoğlu, M., Özdil, O. (2008). Mosul in Ottoman Province Yearbooks, Türkmeneli Cooperation and Culture Foundation, 2nd Edition, Ankara.
HÜRMÜZLÜ, Erşat (2003). Turkmens and Iraq, Kirkuk Foundation Publications, Istan-bul.
HÜRMÜZLÜ, Erşat (2006). The Reality of Turkmens in Iraq, Kirkuk Foundation Publi-cations, Istanbul.
HÜRMÜZLÜ, Habib (2013). Dictionary of Iraqi Turkmen Turkish, Türkmeneli Cooper-ation and Culture Foundation, Fuzulî Printing House, 2nd Edition, Kirkuk.
KARAAĞAÇ, Günay (2019). Turkish Grammar, Akçağ Publications, 4th Edition, An-kara.
KARABAŞ, Zennün (2020). Li Sade Udebe Telafer Baka F’il Zkire, 1st Edition, No Publisher, Ankara.
SAATÇİ, Ö. (2011). “The Language of Education of Iraqi Turkmens,” Kardaşlık Jour-nal, Istanbul, Vol. 52, pp. 22–23.
SAATÇİ, Suphi (2015). Iraqi Turkmen Tribes, Clans, and Settlement Areas, 2nd Edition, Ötüken Publishing, Istanbul.
TİMURTAŞ, F. Kadri (2005). Old Turkish of Turkey, 3rd Edition, Akçağ Publications, Ankara.
AYYAL, Lamyaa Kadhem, L. (2024). “A Study of the Future Tense in Turkish and Its Equivalent in Arabic in the Holy Quran as a Model.” Lark, 16(2 pt 1), 598–617. https://doi.org/10.31185/lark.3386
Online Sources
Facebook Group: https://www.facebook.com/groups/184293440201352/user/100025868479912
التنزيلات
منشور
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 م. م. محمد عبدالغني الياس حسن ال عباس

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution 4.0 International License.
