الحذف ودلالاته النفسية والاجتماعية في آيات العبادات

المؤلفون

  • م.م زمن حسين ثامر جامعة الأديان والمذاهب /إيران
  • أ.د. عليرضا محمد رضائى University of Tehran / Iran ، جامعة طهران/ إيران

DOI:

https://doi.org/10.31185/lark.4493

الكلمات المفتاحية:

العبادات، الحذف، علم الدلالة

الملخص

يُعد الحذف في القرآن الكريم أسلوب إعجازي بلاغي واسع الانتشار، ويعني إضمار أو إسقاط جملة أو حرف أو كلمة أو حتى جزء من الكلمة من النص القرآني، ويسهم الحذف في تعميق المعاني والدلالات التي نفهمها من السياق، حيث إن تقدير المحذوف يلعب دورًا حاسمًا، فالحذف  في القرآن الكريم ليس علامة قصور أو ضعف في التعبير، بل هو بلاغة سامقة وأسلوب فني  يحقق الانسجام النغمي؛ لذا هدف البحث إلى دراسة الحذف وأقسامه، كما تناول البحث دراسة تطبيقية لمواضع الحذف في آيات العبادات.

أما الغاية من كتابة بحث حول (الحذف ودلالاته النفسية والاجتماعية في آيات العبادات) هي الكشف عن الترابط الوثيق بين الأسلوب القرآني (الحذف) والتأثيرات العميقة للعبادات على النفس الإنسانية وبناء المجتمع السليم. علما أن المنهج المتبع في دراستي هو المنهج الفني بالوصف والتحليل، معتمدة على أهم المصادر القديمة والحديثة.

المراجع

كشف المشكل لعلي بن سلمان الحيدرة. لارك للفلسفة واللسانيات والعلوم الاجتماعية، المجلد (4)، العدد 43.

• References

• -bn Jinni, Abu Al-Fath Othman (2008), Al-Khasais (3rd ed.). Lebanon: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya

• • abn eashur, muhamad altaahir (1984). altahrir waltanwir. tunis: dar sihnun.

• • abn eatiat, eabd alhaqi bin ghalib (2019). almuharir alwajiz fi tafsir alkitaab aleaziz tafsir abn eatia. alrayad: dar abn hazm.

• • abin qanbar, 'abu bashar eamriw bin euthman (2004), kitab sibwih (altabeat alraabieati). alqahirati: maktabat alkhanji.

• • abn manzurin, jamal aldiyn (1986). lisan alearabi. lubnanu: dar aleilm lilmalayini.

• • al'azhari, muhamad bin 'ahmad (da.t). tahdhib allugha (altabeat althaalithatu). bayrut: muasasat altaarikh alearabii.

• • al'alusi, mahmud (1997). ruh almaeani fi tafsir alquran aleazim walsabe almathani. bayrut: dar alfikri.

• • al'andilsi, 'abu hayaan (1413), albahr almuhit (du altabeat al'uwlaa), bayrut: dar alkutub aleilmiati.

• albidawi, 'abu saeid eabd allh bin eumar (2001). 'anwar altanzil wa'asrar altaawil (altabeat al'uwlaa). bayrut: dar sadir.

• altimi, 'abu eubaydat mueamar bin almathanaa (2017). majaz alqurani. masra: maktabat alkhanji.

• aljirjani, eabd alqahir (2004). dalayil al'iiejaz (altabeat al'uwlaa). bayrut: dar aljil.

• aljirjani,eabd alqahir (2005). altaerifati. bayrut: dar alfikri. • alhalbi, alsamin (da.t). aldir almasun fi eulum alkitaab almaknuna. dimashqa: dar alqalami.

• hmudatu, tahir sulayman (1998). zahirat alhadhf fi aldars allughui. al'iiskandariat masra: dar aljamieati.

• khluf, mustafaa shahir. (2009). 'uslub alhadhf fi alquran alkarim wa'atharuh fi almaeani wal'iiejaz (altabeat al'uwlaa). eaman: dar alfikri.

• aldarwish, muhyi aldiyn (1415). 'iierab alquran wabayanuh (altabeat alraabieati). himsa-suria: dar al'iirshad lilshuwuwn aljamieiati.

• aldimashqi, abn eadil (1998). allibab fi eulum alkitab (altabeat al'uwlaa), bayrut: dar alkutub aleilmiati.

• alraazi, fakhr aldiyn muhamad (1987). mafatih alghayb (altabeat al'uwlaa). bayrut: dar alkutub aleilmiati.

• alraghib al'asfahani (2002). almufradat fi gharayb alquran. bayrut: dar 'iihya' alturath alearabii.

• alzajaji, 'iibrahim bin alsiriyi bin suhayl (1988). maeani alquran wa'iierabihi. bayrut: ealim alkutub.

• alzarkashi, muhamad bin eabd allh (2005). alburhan fi eulum alqurani. birut: dar alfikri.

• alzamakhshari, jar allah (da.t), alkashaf ean haqayiq ghawamid altanzil waeuyun al'aqawil fi wujuh altaawili. bayrut: dar alkitaab alearabii.

• alsaedi, eabd alrahman bin nasir (1408). taysir alkarim alrahman fi tafsir kalam almanani. jidat : dar almadni.

• safi, mahmud (1995). aljadwal fi 'iierab alquran wasarfih wabayanih mae fawayid nahwiat hamati. dimashqa: dar alrashid.

• alsadra, muhamad sadiq (1427). fiqh al'akhlaqi. qum: dar 'anwar alhudaa

• altabri, abn jarir (1422). jamie albayan ean tawil ay alquran (altabeat al'uwlaa). alqahirati: dar hijar.

• eatiatun, mukhtar (2016). al'iijaz bayn al'iibdae wal'iiejaz (altabeat al'uwlaa). masra: dar althaqafat allughawiati.

• aleimadiu, 'abu alsueud muhamad bin muhamad (da.t). 'iirshad aleaql alsalim 'iilaa mazya alquran alkarim. bayrut: dar 'iihya' alturath alearabii.

• eumra, 'ahmad mukhtar (2006). eilm aldilalati. alqahirati: ealam alkutab.a • alfiumi (da.t), almisbah almunir . lubnan bayrut : dar aleilm lilmalayin .

• alfiumi, 'ahmad bin muhamad (da.t). almisbah almuniri, lubnan, bayrut: dar aleilm lilmalayini.

• alqurtubi, 'abu eabd allh muhamad bin 'ahmad (2006). aljamie li'ahkam alqurani. lubnan: muasat alrisalati.

• alqanuwji, 'abu muhamad altayib sidiyq khan (1992). fath albayan fi maqasid alqurani. sayda- bayrut: almaktabat aleasriat liltibaeat walnashri.

• almaydani, eabd alrahman hasan habanka (2020). albalaghat alearabiat 'asasaha waeulumaha wafununuha . dimashqa: dar alqalami.

• alnuhas, 'abu jaefar (2004), 'iierab alquran alkarim (altabeat althaaniatu). lubnanu: dar alkutub aleilmiati.

• hidsun (1978). ealm allughat aliajtimaeiu, tarjamat mahmud eabd alghani baghdad aleiraqi: dar alshuwuwn althaqafiat aleamati.

• alhamadhani, eabd allh bin eaqil (da.t). sharh abn eaqil ealaa 'alfiat abn malk. 'iiran: dar alghidir

• Periodic journals:

• M. D. Aziz Salim Al-Qurayshi. (July 1, 2018). Omission and its effect on the semantic expansion in the verses of guidance and warning. Lark Journal of Philosophy, Linguistics and Social Sciences, Volume Thirty.

• maryam rayid , muzafar eabd mahdi, rumi. (2021). jawaz alhadhaf waldhikr fi 'arkan aljumlat fi kitab kashf almushkil lieali bin salman alhaydarati. lark lilfalsafat wallisaniaat waleulum alaijtimaeiati, almujalad (4), aleadad 43

التنزيلات

منشور

2025-06-30

إصدار

القسم

اللغة العربية وادابها

كيفية الاقتباس

زمن حسين ثامر م., & عليرضا محمد رضائى أ. . (2025). الحذف ودلالاته النفسية والاجتماعية في آيات العبادات. لارك للفلسفة واللسانيات والعلوم الاجتماعية, 17(3), 228-200. https://doi.org/10.31185/lark.4493